هيچ چيز بيرون از متن وجود ندارد
بررسي نشانه شناسي داستان خروس اثر ابراهيم گلستان
ليلا صادقي
(بحثي درباره رمزگان ها از ديدگاه رولان بارت و بررسي نشانه شناسي داستان خروس از ابراهيم گلستان)
1. مقدمه
رولان جرارد بارت در 12 نوامبر 1915، در فرانسه چشم به جهان گشود و در 25 مارس 1980 چشم بر زيبايي و يا زشتيهاي جهان فرو بست. او مقاله نويس و منتقد ادبي و اجتماعي بود كه نوشته هايش درباره نشانه شناسي، مطالعه نمادها و نشانه ها باعث ايجاد نوعي جريان ساختارگرايي و نقد مدرن شد. او از دانشگاه پاريس در رشته ادبيات كلاسيك (1939) و همچنين نحو و فلسفه (1943) فارق التحصيل شد و در سال 1976به عنوان اولين كسي كه كرسي نشانه شناسي ادبي دانشگاه فرانسه را از آن خود كرد، به تدريس پرداخت. (بريتانيكا، 2007)
اولين كتاب او به نام درجه صفر نوشتار در 1953 او را به عنوان يكي از مهمترين منتقدان قرن بيستم مطرح ساخت. آثار ديگر او عبارتند از ميشله (1954)، اسطورهشناسيها (1957)، دربارة راسين (1963)، مقالههاي نقادي (1964)، برج ايفل و ديگر اسطورهشناسيها (1964) و امپراتوري نشانهها (1970) كه در اين آثار به ساختگرايي و نشانهشناسي توجه بسيار شده است. او با نقدهاي نشانهشناسي خود به تحليل جوامع انساني، پديده فرهنگ روزمره مردم، تبليغات، مد، اسطوره و ديگر مسائل مرتبط به زندگي مردم و نيز به تحليلهايي انسانشناختي پرداخت. در اواخر زندگاني خود آثاري چون مرگ مؤلف (1969)، از اثر به متن (1971)، لذت متن (1973)، نقد و حقيقت (1966) و اس/زد (1970) را به نگارش درآورد كه زبان و بياني پرابهام و شعرگونه داشت كه در قالب قطعهنويسي نظريات مهمي را در اين آثار بيان كرد. روش نقد سنتي را در كتاب درباره راسين به كناري نهاد و به متن به عنوان نظام نشانهها نگريست كه در كتاب اس/زد از اين هم پيشتر رفت و داستان كوتاه سارازين، اثر انوره دوبالزاك را با تحليل نشانهشناسي خط به خط بررسي كرد و در آن به نقش فعال خواننده در ساخت روايت بر مبناي قراين موجود در متن اشاره كرد. بارت در اين كتاب، چنانكه روزالين كوارد و جان اليس اشاره ميكنند (1988، ص 175)، "به بررسي ساختار متن نميپردازد، بلكه ساختمندي آن را بررسي ميكند." ما نيز در اين مقاله، به بررسي ساختمندي داستان خروس، اثر ابراهيم گلستان ميپردازيم و تقطيع متن به واحدهاي كوچكتر را نه براي بررسي ساختار متن و بيرون كشيدن يك الگوي واحد براي همه داستانها، بلكه به قصد بررسي ساختمندي متن انجام ميدهيم و هدف از اين مطالعه اين است كه دريابيم چگونه همه رمزگانهاي درهم بافته، يك متن ساختمند را ايجاد ميكنند و هيچكدام به منظور تشكيل يك داستان واقعگرايانه ساختمند از تعريف خود تخطي نميكنند. در اين اثر، واحد- واژههايي مشخص ميشوند كه اين اصطلاح از جانب بارت به مفهوم "معاني مختلف براي خوانندگان مختلف" وضع شده است. اين واحد واژهها به بررسي رمزگانها و نيز ساختمندي متن كمك ميكنند. رمزگان بررسي شده اين اثر به مثابه فرمولي پيش روي نگارنده اين مقاله قرار گرفته و در بررسي متن داستان خروس، اثر ابراهيم گلستان به كار ميرود، چرا كه «فرمول، نقش هسته مركزي را ايفا ميكند و آثار متعددي را به يكديگر پيوند ميزند. متوني را ميتوان به عنوان پيرو متن ديگر قلمداد كرد كه در صدد بسط فرمول متن بنيانگذار پديد آمدهاند و الزاماً پديدآورندگان آن شخصاً پيرو نويسنده متن بنيانگذار نيستند.» (پاكتچي 1383: 82)
---------------------------------------------------------
ادامه متن را در لينك مجله نوشتا در بالاي صفحه بخوانيد